به گزارش خبرنگارخبرگزاری حوزه ازمشهد، محمد باغستانی، عضو هیئت علمی پژوهشکده اسلام تمدنی، امروز سهشنبه ۸ اردیبهشتماه در همایش جنگ و دیپلماسی در معارف رضوی که در دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی برگزار شد، با تبیین ابعاد تاریخی و فکری حضور امام رضا (ع) در خراسان تأکید کرد: دو سال حضور امام در این سرزمین، بنیان دگرگونی عمیقی در هویت ایرانی و تاریخ تشیع در ۱۲۰۰ سال پس از آن ایجاد کرده است.
به گفته وی، این دو سال اگرچه تنها هفتصد و دوازده روز بوده است، اما توانسته لایههای فکری، هویتی و سیاسی ایران و جهان اسلام را تا امروز تحت تأثیر قرار دهد. او هدف خود از بهکارگیری واژه ظهور بهجای حضور را برجستهسازی جلوه حقیقت امامت و مدل حکمرانی اهل بیت در خراسان دانست؛ مدلی که میان جغرافیا و هویت ایرانی پیوند برقرار کرد.
ساختار سهلایه تحول رضوی در ایران
باغستانی با تشریح تأثیرات دو سال حضور امام رضا (علیهالسلام) در سه لایه تحلیلی گفت: در لایه نخست هسته سخت دو سال حضور، مأمون قصد داشت نهاد امامت را در نهاد خلافت ادغام کند، امام رضا (ع) با استدلالهای روشن و شرطگذاری دقیق، این پروژه را ناکام گذاشتند. در این دوره هسته مرکزی مقاومت معرفتی شکل گرفت؛ هستهای که بعدها شالوده استقلال فکری و سیاسی شیعه شد.
وی لایه دوم تداوم تاریخی ۱۲۰۰ساله بیان کرد و ادامه داد: همین هسته معرفتی در قرنهای بعد موتور شکلگیری نخستین سلسلههای نیمهمستقل و سپس مستقل ایرانی شد؛ از طاهریان تا صفاریان و سامانیان و در امتداد آن تا صفویان.
عضو هیئت علمی پژوهشکده اسلام تمدنی به لایه سوم ثمره دوران معاصر پرداخت و گفت: این مسیر تاریخی را مقدمه پیدایش نظریه دولت در انقلاب اسلامی است و آن ادامه منطقی همان دکترین استقلالمحور رضوی ارزیابی کرد.
باغستانی در این باره توضیح داد: امام رضا(ع) با پذیرش ظاهری ولایتعهدی و در عین حال با مشروط کردن همه شئون آن، مشروعیت سیاسی خلافت را امضا نکردند؛ هرچند امام در امور حکومتی دخالت نکردند، اما جایگاه اجتماعی ایشان سبب شد مرجعیت علمی و سیاسی اهل بیت در خراسان و سپس ایران تثبیت شود. این نخستین بار بود که نهاد امامت در کنار نهاد خلافت، بهعنوان یک نهاد جایگزین عقلانی در افکار عمومی مطرح شد.
وی ادامه داد : خراسان پس از شهادت امام رضا (ع) نخستین منطقهای بود که آثار اجتماعی آن حضور را تجربه کرد. دیدارها، گفتگوها و مناظرههای امام درباره عدالت و عقلانیت دینی، زمینه پیدایش سلسله طاهریان را فراهم کرد.
به گفته باغستانی، معیار عدالت رضوی بعدها بر صفاریان و سامانیان نیز اثر گذاشت، با آنکه این سلسلهها اهل سنت بودند. نخستین طرحنامه حکمرانی عدالتمحور در ایران توسط بنیانگذار سلسله طاهریان نگاشته شد و فرزند او عبدالله ابوطاهر عدالتمحوری را در خراسان به اوج رساند.
وی در ادامه به نقش این جریان در دوره آلبویه پرداخت و گفت: کتابخانه بزرگ محله کرخ بغداد که زیر نظر آلبویه گسترش یافت، منبع اصلی سید رضی برای گردآوری نهجالبلاغه بود.
عضو هیئت علمی پژوهشکده اسلام تمدنی نهجالبلاغه را نخستین اثری دانست که تشیع را از سطح یک فرقه به سطح مکتب اندیشهورز و صاحب نظریه حکمرانی ارتقا داده است ، تصریح کرد: این اثر بعدها در جهان اسلام و حتی مسیحیت بهعنوان یک متن مرجع مورد توجه قرار گرفت و به جهانیشدن اندیشه علوی کمک کرد.
تشیع؛ هویت ملی و تمدنی ایران
وی با اشاره به اثر ماندگار حضور امام رضا (ع) بر هویت ایرانی گفت: از همان زمان، تشیع بهتدریج به هویت ملی و تمدنی ایران تبدیل شد. ایران با تکیه بر اندیشه عدالتمحور رضوی، استقلال خود را در برابر عباسیان افزایش داد؛ در دوره ایلخانان نیمی از امیران به تشیع گرایش یافتند و این مسیر فکری سرانجام به صفویان امکان داد تا با تکیه بر مذهب، جغرافیای مستقل ایران را در تقابل با تهدید هضمشدن در امپراتوری عثمانی تعریف کنند.
باغستانی در ادامه، انقلاب اسلامی را نتیجه همان تداوم تاریخی دانست و گفت: پس از چهل و هفت سال، حکمرانی مردمپایه و علوی در ایران ادامه همان خط فکری است که امام رضا (ع) در خراسان پایه گذاشتند.
وی تأکید کرد: ایران در تقابل کلان با الگوی حکمرانی غربی، استقلال سیاسی و فرهنگی خود را حفظ کرده و این انتخاب ایران را از بسیاری کشورهای اسلامی که به سیستمهای استبدادی یا مدلهای تقلیدی تن دادهاند، متمایز کرده است.
عضو هیئت علمی پژوهشکده اسلام تمدنی بخشی از این تداوم را در مدیریت رقابتهای داخلی در ساختار جمهوری اسلامی دانست و توضیح داد : حفظ مردمسالاری در کنار هدایت کلان تمدنی، یکی از بخشهای دشوار اما تعیینکننده مدیریت کشور در چهار دهه اخیر بوده است.
انتهای پیام/
نظر شما